Badanie omawiane w artykule ma na celu ocenę ubóstwa energetycznego gospodarstw domowych w powiatach. Aby osiągnąć to zamierzenie, za pomocą bezwzorcowej metody porządkowania liniowego skonstruowano agregatowy miernik rozwoju. Wartości cech znormalizowano z wykorzystaniem metody unitaryzacji zerowanej i uśredniono. Takie podejście pozwoliło na kompleksowe ujęcie ubóstwa energetycznego oraz ocenę możliwości pomiaru efektów realizacji Planu Społeczno-Klimatycznego (PSK) jako ważnego narzędzia polskiej polityki publicznej w zakresie ubóstwa energetycznego. Rozpoznane zostało również tło złożonych wyzwań i uwarunkowań realizacji PSK oraz powiązanego z nim Społecznego Funduszu Klimatycznego. Analizy oparto na danych za lata 2020–2023 zaczerpniętych z Banku Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego, Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Państwowej Straży Pożarnej i Urzędu Regulacji Energetyki. Badanie wykazało nierówności w zakresie ubóstwa energetycznego na poziomie powiatów oraz tendencję do przestrzennej koncentracji tego zjawiska. Zwrócono uwagę na potrzebę systemowego ujęcia ubóstwa energetycznego i ograniczania go w długookresowej strategii rozwoju kraju i samorządów. Przedstawione zostały także wnioski i rekomendacje kluczowe dla kształtowania polityki publicznej.
Plan Społeczno-Klimatyczny, ubóstwo energetyczne, gospodarstwa domowe, agregatowy miernik rozwoju, unitaryzacja zerowana, powiaty
C43, I32, I38, Q40, R29
Akgüç, M., Arabadjieva, A., Galgóczi, B. (2022). Why the EU’s patchy ‘just transition’ framework is not up to meeting its climate ambitions (ETUI Policy Brief No. 2022.06). https://www.etui.org/publications/why-eus-patchy-just-transition-framework-not-meeting-its-climate-ambitions.
Anselin, L. (1995). Local Indicators of Spatial Association – LISA. Geographical Analysis, 27(2), 93–115. https://doi.org/10.1111/j.1538-4632.1995.tb00338.x.
Antczak, E. (2013). Przestrzenny taksonomiczny miernik rozwoju. Wiadomości Statystyczne, 58(7), 37–53. https://doi.org/10.59139/ws.2013.07.3.
Antczak, E., Rzeńca, A., Sobol, A. (2023). Zielone miasta w Polsce – analiza porównawcza na podstawie agregatowego miernika rozwoju. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 68(11), 23–47. https://doi.org/10.59139/ws.2023.11.2.
Apergis, N., Polemis, M., Soursou, S. E. (2022). Energy poverty and education: Fresh evidence from a panel of developing countries. Energy Economics, 106. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2022.105430.
Bąk, A. (2018). Analiza porównawcza wybranych metod porządkowania liniowego. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Research Papers of Wrocław University of Economics, (508), 19–28. https://doi.org/10.15611/pn.2018.508.02.
Bednar, D. J., Reames, T. G. (2020). Recognition of and response to energy poverty in the United States. Nature Energy, 5, 432–439. https://doi.org/10.1038/s41560-020-0582-0.
Boguszewski, R., Herudziński, T. (2018). Ubóstwo energetyczne w Polsce. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. https://pigsw.pl/raport-sggw-2018.
Bouzarovski, S., Thomson, H., Cornelis, M. (2021). Confronting Energy Poverty in Europe: A Research and Policy Agenda. Energies, 14(4), 1–19. https://doi.org/10.3390/en14040858.
Brown, H., Vera-Toscano, E. (2021). Energy poverty and its relationship with health: empirical evidence on the dynamics of energy poverty and poor health in Australia. SN Business & Economics, 1(10). https://doi.org/10.1007/s43546-021-00149-3.
Campos, I., Marín-González, E. (2020). People in transitions: Energy citizenship, prosumerism and social movements in Europe. Energy Research & Social Science, 69, 1–14. https://doi.org/10.1016/j.erss.2020.101718.
Charlier, D., Legendre, B. (2023). Energy Poverty and Health Pathologies: An Empirical Study on the French Case. W: R. Bardazzi, M. G. Pazienza (red.), Vulnerable Households in the Energy Transition. Studies in Energy, Resource and Environmental Economics. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-35684-1_4.
Churchill, S. A., Smyth, R. (2020). Ethnic diversity, energy poverty and the mediating role of trust: Evidence from household panel data for Australia. Energy Economics, 86. https://doi.org/10.1016 /j.eneco.2020.104663 .
Croon, T. M., Hoekstra, J. S. C. M., Elsinga, M. G., Dalla Longa, F., Mulder, P. (2023). Beyond headcount statistics: Exploring the utility of energy poverty gap indices in policy design. Energy Policy, 177, 1–19. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2023.113579.
Dańska-Borsiak, B. (2024). Ocena adekwatności PKB per capita jako miary poziomu życia w powiatach. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 69(7), 1–21. https://doi.org/10.59139/ws.2024.07.1.
Davillas, A., Burlinson, A., Liu, H.-H. (2022). Energy poverty is linked to physical and mental health – our research proves it. The Conversation. https://theconversation.com/energy-poverty-is-linked-to-physical-and-mental-health-our-research-proves-it-176484.
Day, R., Walker, G., Simcock, N. (2016). Conceptualising energy use and energy poverty using a capabilities framework. Energy Policy, 93, 255–264. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2016.03.019.
Dong, K., Jiang, Q., Shahbaz, M., Zhao, J. (2021). Does low-carbon energy transition mitigate energy poverty? The case of natural gas for China. Energy Economics, 99. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105324.
Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawia- jąca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE (Dz.Urz. UE L 275/32).
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (wersja przekształcona; (Dz.Urz. UE L 231).
European Commission. (2020). Renovation Wave. https://energy.ec.europa.eu/topics/energy-efficiency/energy-performance-buildings/renovation-wave_en.
European Commission. (2024). EPAH report: Energy Poverty Advisory Hub National Indicators: Uncovering New Possibilities for Expanded Knowledge. https://energy-poverty.ec.europa.eu/observatory/publications/epah-report-energy-poverty-advisory-hub-national-indicators-uncovering-new.
Gajdzik, B., Jaciow, M., Wolniak, R., Wolny, R., Grebski, W. W. (2024). Diagnosis of the Development of Energy Cooperatives in Poland – A Case Study of a Renewable Energy Cooperative in the Upper Silesian Region. Energies, 17(3), 1–27. https://doi.org/10.3390/en17030647.
Galgóczi, B. (2018). From Paris to Katowice: the EU needs to step up its game on climate change and set its own just transition framework (ETUI Policy Brief No. 4/2018). https://www.etui.org/publications/policy-briefs/european-economic-employment-and-social-policy/from-paris-to-katowice-the-eu-ne-eds-to-step-up-its-game-on-climate-change-and-set-its-own-just-transition-framework.
Galvin, R. (2024). Reducing poverty in the UK to mitigate energy poverty by the 10% and LIHC indicators: What tax changes are needed, and what are the consequences for CO2 emissions?. Ecological Economics, 217, 1–16. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2023.108055.
Georgiadou, M. C., Greenwood, D., Schiano-Phan, R., Russo, F. (2024). Assessing retrofit policies for fuel-poor homes in London. Buildings & Cities, 5(1), 133–149. https://doi.org/10.5334/bc.416.
Gmina Olszewo-Borki. (2024, 26 sierpnia). Analiza zjawiska ubóstwa energetycznego w gminie Olszewo-Borki. https://olszewo-borki.pl/786/analiza-zjawiska-ubostwa-energetycznego-w-gminie-olszewo-borki.html.
Gmina Wierzbno. (2024, 21 listopada). Analiza zjawiska ubóstwa energetycznego na terenie gminy Wierzbno. https://gminawierzbno.pl/analiza-zjawiska-ubostwa-energetycznego-na-terenie-gminy-wierzbno/.
Grey, C. N. B., Schmieder-Gaite, T., Jiang, S., Nascimento, C., Poortinga, W. (2017). Cold homes, fuel poverty and energy efficiency improvements: A longitudinal focus group approach. BMC Public Health, 17. https://doi.org/10.1186/s12889-017-4075-4.
Halikowska, A. (2022). Miernik atrakcyjności inwestycyjnej sektora rolnego – zastosowanie na poziomie kraju i regionu. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 67(5), 24–42. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8536.
Halkos, G. E., Gkampoura, E. C. (2021). Evaluating the effect of economic crisis on energy poverty in Europe. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 144. https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.110981.
Hanke, F., Guyet, R., Feenstra, M. (2021). Do renewable energy communities deliver energy justice? Exploring insights from 71 European cases. Energy Research & Social Science, 80. https://doi.org/10.1016/j.erss.2021.102244.
Hong, X., Wu, S., Zhang, X. (2022). Clean energy powers energy poverty alleviation: Evidence from Chinese micro-survey data. Technological Forecasting and Social Change, 182. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2022.121737.
Ivanova, D., Middlemiss, L. (2021). Characterizing the energy use of disabled people in the European Union towards inclusion in the energy transition. Nat Energy, (6), 1188–1197. https://doi.org/10.1038/s41560-021-00932-4.
Kahouli, S. (2020). An economic approach to the study of the relationship between housing hazards and health: The case of residential fuel poverty in France. Energy Economics, 85. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2019.104592.
Karpinska, L., Śmiech, S. (2021). Will energy transition in Poland increase the extent and depth of energy poverty?. Journal of Cleaner Production, 328, 1–12. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.129480.
Karpinska, L., Śmiech, S., Gouveia, J. P., Palma, P. (2021). Mapping Regional Vulnerability to Energy Poverty in Poland. Sustainability, 13(19), 1–17. https://doi.org/10.3390/su131910694.
Kawecki, A. (2020). Etiologia i skala samobójstw w Polsce w latach 1999–2019. Edukacja Humanistyczna, (2), 87–120. https://akademiatwp.pl/wp-content/uploads/2022/07/2_2020.pdf.
Kołodziejczak, A., Kossowski, T. (2016). Wykorzystanie metody autokorelacji przestrzennej do analizy ubóstwa na obszarach wiejskich. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 61(10), 22–32. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1107.
Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej. (b.r.). Interwencje PSP (zestawienia). https://www.gov.pl/web/kgpsp/interwencje-psp.
Kose, T. (2019). Energy poverty and health: The Turkish case. Energy Sources. Part B: Economics, Planning, and Policy, 14(5), 201–213. https://doi.org/10.1080/15567249.2019.1639450.
Kukuła, K., Bogocz, D. (2014). Metoda unitaryzacji zerowanej i jej zastosowanie w badaniach ran- kingowych rolnictwa. Economic and Regional Studies. Studia Ekonomiczne i Regionalne, 7(3), 5–13. https://www.ers.edu.pl/METODA-UNITARYZACJI-ZEROWANEJ-I-JEJ-ZASTOSOWANIE-W-BADANIACH-RANKINGOWYCH-ROLNICTWA,93141,0,1.html.
Kusideł, E., Antczak, E. (2014). Wzorzec rozwoju Mazowsza – etap II. Mazowieckie Biuro Planowania Regionalnego w Warszawie. https://archiwum.mbpr.pl/user_uploads/image/PRAWE_MENU/WYDAWNICTWA/trm/www_trm_nr_13.pdf.
Lewandowski, P., Kiełczewska, A., Ziółkowska (Święcicka), K. (2018). Zjawisko ubóstwa energetycznego w Polsce, w tym ze szczególnym uwzględnieniem zamieszkujących w domach jednorodzinnych (Working Paper nr 2). Instytut Badań Strukturalnych.
Liddell, C., Morris, C. (2010). Fuel poverty and human health: A review of recent evidence. Energy Policy, 38(6), 2987–2997. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2010.01.037.
Lipiński, K., Juszczak, A. (2023). Cztery oblicza ubóstwa energetycznego. Polskie gospodarstwa domowe w czasie kryzysu 2021–2023. Polski Instytut Ekonomiczny. https://pie.net.pl/wp-com-tent/uploads/2024/02/PIE-Raport_Ubostwo_energetyczne_2023.pdf.
Lis, M., Miazga, A., Sałach, K. (2016). Zróżnicowanie regionalne ubóstwa energetycznego w Polsce (IBS Working Paper nr 9). Instytut Badań Strukturalnych. https://ibs.org.pl/publications/zroznicowanie-regionalne-ubostwa-energetycznego-w-polsce/.
Llorca, M., Rodriguez-Alvarez, A., Jamasb, T. (2020). Objective vs. Subjective Fuel Poverty and Self-Assessed Health. Energy Economics, 87. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2020.104736.
Malinowski, M. (2017). Przestrzenne zróżnicowanie poziomu życia ludności w ujęciu powiatów. Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician, 62(2), 52–71. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0864.
Mattioli, G., Wadud, Z., Lucas, K. (2018). Vulnerability to fuel price increases in the UK: A household level analysis. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 113, 227–242. https://doi.org/10.1016/j.tra.2018.04.002.
Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej. (2024). Ubóstwo energetyczne na Mazowszu. https://mcps.com.pl/ubostwo-energetyczne-na-mazowszu/informacje-prasowe/.
Moore, R. (2012). Definitions of fuel poverty: Implications for policy. Energy Policy, 49, 19–26. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2012.01.057.
National Energy Action. (2023). New UK Government data reveals Birmingham and Stoke-on-Trent are worst affected by fuel poverty. https://www.nea.org.uk/news/fuel-poverty-regional-data-2023/.
Nguyen, C. P., Nasir, M. A. (2021). An inquiry into the nexus between energy poverty and income inequality in the light of global evidence. Energy Economics, 99. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105289.
Nussbaumer, P., Bazilian, M., Modi, V. (2012). Measuring energy poverty: Focusing on what matters. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 16(1), 231–243. https://doi.org/10.1016/j.rser.2011.07.150.
Oliveras, L., Borrell, C., González-Pijuan, I., Gotsens, M., López, M. J., Palencia, L., Artazcoz, L., & Marí-Dell’Olmo, M. (2021). The Association of Energy Poverty with Health and Wellbeing in Children in a Mediterranean City. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11). https://doi.org/10.3390/ijerph18115961.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2008). Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264043466-en.
Randazzo, T., De Cian, E., Mistry, M. N. (2020). Air conditioning and electricity expenditure: The role of climate in temperate countries. Economic Modelling, 90, 273–287. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2020.05.001.
Reames, T. G., Reiner, M. A., Stacey, M. B. (2018). An incandescent truth: Disparities in energy-efficient lighting availability and prices in an urban U.S. county. Applied Energy, 218, 95–103. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2018.02.165.
Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego (2023). Skala, przyczyny i skutki ubóstwa w województwie śląskim – edycja 2023. https://rops-katowice.pl/wpcontent/uploads/2023/11/2023-11-03-Ubostwo_2023.pdf.
Ritchie, H. (2025, 27 stycznia). How much in subsidies do fossil fuels receive?. Our World in Data. https://ourworldindata.org/how-much-subsidies-fossil-fuels.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ustanowienia Społecznego Funduszu Klimatycznego i zmieniające Rozporządzenie (UE) 2021/ 1060 (Dz.Urz. UE L 130).
Siksnelyte-Butkiene, I., Streimikiene, D., Lekavicius, V., Balezentis, T. (2021). Energy poverty indicators: A systematic literature review and comprehensive analysis of integrity. Sustainable Cities and Society, 67. https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102756.
Sokołowski, J., Frankowski, J., Lewandowski, P. (2024). Energy poverty, housing conditions, and self-assessed health: Evidence from Poland. Housing Studies, 39(9), 2325–2354. https://doi.org/10.1080/02673037.2023.2176831.
Sokołowski, J., Lewandowski, P., Kiełczewska, A., Bouzarovski, S. (2020). A multidimensional index to measure energy poverty: The Polish case. Energy Sources. Part B: Economics, Planning, and Policy, 15(2), 92–112. https://doi.org/10.1080/15567249.2020.1742817.
Sokołowski, J., Trzciński, K., Wyszomirski, K. (2023). Ubóstwo energetyczne, warunki mieszkanio- we i zdrowie w Polsce (IBS Working Paper nr 10). Instytut Badań Strukturalnych. https://ibs.org.pl/publications/ubostwo-energetyczne-warunki-mieszkaniowe-i-zdrowie-w-polsce/.
Thomson, H., Bouzarovski, S., Snell, C. (2017). Rethinking the measurement of energy poverty in Europe: A critical analysis of indicators and data. Indoor and Built Environment, 26(7), 879–901. https://doi.org/10.1177/1420326X17699260.
Tundys, B., Bretyn, A., Urbaniak, M. (2021). Energy Poverty and Sustainable Economic Development: An Exploration of Correlations and Interdependencies in European Countries. Energies, 14(22), 1–25. https://doi.org/10.3390/en14227640.
Urząd Regulacji Energetyki. (b.r.). Rejestry i wykazy. Operatorzy systemów elektroenergetycznych. https://rejestry.ure.gov.pl/.
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. 1997 nr 54, poz. 348).
Wałęga, A., Wałęga, G., Kowalski, R. (2021). Warunki życia nadmiernie zadłużonych gospodarstw domowych w Polsce. Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Wendt, J. A., Mrozowska, S., Duraj, B., Bógdał-Brzezińska, A. (2023). Energy poverty in Poland: Scale analysis and differentiation on the example of the communes of Augustów County. Barometr Regionalny. Analizy i Prognozy, 19(1), 51–65. https://doi.org/10.56583/br.2188.
Winkler-Galicki, J., Celebias, P. (2017). Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania samobójstw w Polsce w latach 2000–2014. Problemy Współczesnej Kryminalistyki, 21, 289–302. https://doi.org/10.52097/pwk.5527.
Zhao, J., Dong, K., Dong, X., Shahbaz, M. (2022). How renewable energy alleviate energy poverty? A global analysis. Renewable Energy, 186, 299–311. https://doi.org/10.1016/j.renene.2022.01.005.
